Na początek wyjaśnijmy pojęcia użyte w nazwie laboratorium:
Komputery w tym laboratorium mają oferować funkcjonalność multimedialnych stacji roboczych, mimo że fizycznie pozostają "pecetami". Laboratorium multimedialnych stacji roboczych pozwala zaś na realizowanie całej gamy pomysłów — na przykład na prowadzenie zajęć z zakresu:
W chwili obecnej do laboratorium należy 81 komputerów multimedialnych znajdujących się w salach 406, 503 i 506.
| Nazwa laboratorium |
Liczba stanowisk |
Numery stanowisk |
Konfiguracja sprzętowa |
| 406 | 2 | 101 - 102 |
procesor Intel Pentium 4 3.0 GHz (Hyper-Threading) RAM 512 MiB (Dual Channel) dysk Samsung 80 GB SATA nagrywarka CD-RW LG GCE-8526B stacja dyskietek 3.5", 1.44 MB karta graficzna AGP ATI Radeon 9200 64 MiB wbudowany interfejs sieciowy Marvell Yukon 88E8001 1000 Mbps wbudowany układ muzyczny Realtek ALC850 monitor CRT 19" |
| 23 | 103 - 125 |
procesor Intel Pentium D 2.8 GHz (Dual Core) RAM 2 GiB (Dual Channel) dysk Samsung 160 GB SATA nagrywarka DVD LG GSA-H10N stacja dyskietek 3.5", 1.44 MB karta graficzna PCI Express 16x ATI Radeon X550 128 MiB wbudowany interfejs sieciowy Attansic L1 1000 Mbps karta muzyczna C-Media CM8738 monitor LCD 17" |
|
| 4 | 126 - 129 |
procesor Intel Pentium Dual Core 2.0 GHz RAM 4 GiB (Dual Channel) dysk Samsung 160 GB SATA nagrywarka DVD Samsung SH-S202J stacja dyskietek 3.5", 1.44 MB karta graficzna PCI Express 16x ATI Radeon X700 128 MiB wbudowany interfejs sieciowy Attansic L1 1000 Mbps karta muzyczna C-Media CM8738 monitor LCD 19" |
|
| 503 | 20 | 081 - 100 |
procesor Intel Celeron 1700 MHz RAM 256 MiB dysk Maxtor 40 GB PATA czytnik DVD-ROM Teac DV-516E stacja dyskietek 3.5", 1.44 MB karta graficzna AGP nVidia GeForce2 MX 64 MiB karta sieciowa 3Com 3c905C-TX 100 Mbps wbudowany układ muzyczny C-Media CM8738 monitor CRT 17" kieszeń na dysk PATA |
| 506 | 12 | 001 - 012 |
procesor Intel Pentium 4 3.0 GHz (Hyper-Threading) RAM 1 GiB (Dual Channel) dysk Maxtor 120 GB SATA czytnik DVD-ROM Teac DV-516D stacja dyskietek 3.5", 1.44 MB karta graficzna AGP nVidia GeForce FX 5200 128 MiB wbudowany interfejs sieciowy Intel PRO/1000 1000 Mbps wbudowany układ muzyczny Realtek ALC650 monitor LCD 17" kieszeń na dysk PATA |
| 20 | 061 - 080 |
procesor Intel Celeron 1200 MHz RAM 256 MiB dysk Maxtor 80 GB PATA czytnik CD-ROM TEAC CD-540E stacja dyskietek 3.5", 1.44 MB karta graficzna AGP nVidia GeForce2 MX 64 MiB karta sieciowa 3Com 3c905C-TX 100 Mbps wbudowany układ muzyczny C-Media CM8738 monitor CRT 17" kieszeń na dysk PATA |
|
| 413 | 1 | mops (serwer) |
2 procesory AMD Opteron 2.4 GHz (Dual Core) RAM 4 GiB 2 dyski Seagate 73 GB SAS 3 Gb/s 2 macierze dyskowe 2 TiB FC 2 Gb/s 2 interfejsy sieciowe Intel 1000 Mbps 2 interfejsy sieciowe nVidia 1000 Mbps |
Dyski lokalne zawierają system Linux oraz Windows w różnych wersjach (2000, XP i 2003). Niewykorzystana część dysku jest dostępna dla użytkowników bez żadnych ograniczeń — może być użyta np. do przechowywania dużych plików tymczasowych — np. plików muzycznych (MP3) lub graficznych.
Dyski serwera podzielone są na część systemową i część dla użytkowników — 1.5 TiB. Przydział miejsca na dysku użytkowników odbywa się według mechanizmu quota — każdy użytkownik otrzymuje po 500 MB, przy czym "na chwilę" (do tygodnia) może przekroczyć ten limit o 100 MB. W uzasadnionych przypadkach (o zasadności decyduje administrator na podstawie wniosku użytkownika) limity te mogą zostać dla konkretnych użytkowników odpowiednio powiększone.
Uwaga: Przestrzeń dyskowa przydzielona danemu użytkownikowi obejmuje także jego skrzynkę pocztową. Po przekroczeniu limitu poczta nie będzie dostarczana na dane konto (a nadawcy będą o tym informowani).
Zasadniczo działa tu system Linux (darmowy Unix na PC), a konkretnie odpowiednio przygotowany Debian GNU/Linux 5.0.3. Odpowiednia konfiguracja systemu na serwerze i na komputerach w laboratorium oraz stworzenie odpowiednich mechanizmów współpracy i autoryzacji jest dziełem Jarosława Strzałkowskiego i Tomasza Pałaca.
System Linux na komputerach w laboratorium został tak przygotowany, by z jednej strony dobrze wykorzystać lokalny dysk i moc obliczeniową lokalnego procesora, a z drugiej strony by możliwie zapewnić bezpieczeństwo i mechanizmy centralnej administracji (zmiany wprowadza się raz, a nie na 81 komputerach), zbliżone do pracy na X-terminalu albo stacji bezdyskowej.
Oprócz tego istnieje możliwość pracy na tych komputerach w środowisku Windows.
Programem Windows zainstalowanym na komputerach mops001 - mops012, mops061 - mops100 i mops103 - mops125 zajmuje się pan mgr inż. Tomasz Orzechowski.
Programem Windows zainstalowanym na komputerach mops101 i mops102 zajmuje się pan dr Michał Kępiński.
Mechanizmy ochronne wprowadzone przez administratora do procedur startowych systemu Linux pozwalają zabezpieczyć się przed większością chuligańskich zachowań "dowcipnych" użytkowników laboratorium. W szczególności, jeśli wydaje Ci się, że system zachowuje się nietypowo, zgłoś to operatorowi — ten, korzystając ze specjalnego programu, potrafi w ciągu około 15 minut dokładnie przeinstalować cały dysk (według wzorca trzymanego na serwerze). Jednak przede wszystkim powinniśmy wspólnie nie dopuszczać do chuligańskich zachowań w laboratorium — użytkownik wprowadzający na dysk wirusy lub inaczej próbujący zrobić "kawał" kolegom lub administratorowi nie powinien być przez Ciebie tolerowany. Podobnie jak złodzieje czy wandale — nie patrz proszę spokojnie gdy ktoś rozkręca obudowę komputera albo zabiera mysz, klawiaturę czy słuchawki! To jest także w Twoim interesie — laboratorium nie będzie sprawne i wygodne dla użytkowników gdy ktoś np. ukradnie kilka myszy albo gdy trzeba będzie często reinstalować system.
Aby móc pracować w tym laboratorium, zarówno w systemie Linux jak i Windows, potrzebne jest konto na serwerze MOPS. Konto zakłada się w pokoju 416 na ogólnych zasadach — na konkretną osobę po okazaniu legitymacji studenckiej.
Na komputerach w laboratoriach nie ma kont i haseł, co sprawia, że nie można się na nie zalogować zdalnie wykorzystując autoryzację poprzez hasło. Jedyna możliwość związana jest z mechanizmami oferowanymi przez protokół SSH: autoryzacja z wykorzystaniem klucza publicznego lub pliku .shosts. Więcej informacji na ten temat znajdziesz w dokumentacji programów ssh oraz sshd.
Nie ma możliwości zdalnej pracy na serwerze MOPS!
Do pracy zdalnej służy serwer o nazwie STUDENT.
Po włączeniu komputera uruchomiony zostaje system Linux. Start tego systemu przebiega automatycznie i trwa zwykle około 10 sekund — w tym czasie następuje także sprawdzenie poprawności lokalnego dysku — jeśli coś jest nie tak, dysk lokalny zostanie naprawiony samoczynnie (co zajmie dodatkowo do 3 minut). Jeśli system nie chce się uruchamiać lub masz wrażenie że "coś idzie nie tak" — zgłoś to operatorowi — dysponuje on specjalną płytką startową, dzięki której można uruchomić komputer (a wtedy dysk lokalny zostanie naprawiony) nawet w przypadku całkowitego zniszczenia systemu na danym komputerze.
Uwaga: jeżeli po włączeniu komputera uruchomi się Windows zamiast Linuksa, to oznacza to, że poprzedni użytkownik tego komputera nie zakończył poprawnie swojej pracy. W takiej sytuacji koniecznie uruchom komputer ponownie i poczekaj na wyświetlenie ekranu logowania.
W czasie procedury startowej, w górnej połowie ekranu wyświetlona zostaje kolorowa winietka, a w dolnej części przewijają się komunikaty opisujące kolejne etapu startu systemu. Gdy ten się zakończy, winietka pozostaje w górnej części ekranu, a w dolnej pojawia się napis:
Komputer mopsnnn gotowy do pracy w systemie Linux.
gdzie nnn to numer od 001 do 012 oraz 061 do 129 (numer stanowiska).
Poniżej tego komunikatu umieszczona jest prośba o wpisanie nazwy konta. Nazwa konta oraz hasło wpisywane na komputerach w laboratorium mają być takie, jakie obowiązują na serwerze MOPS — nie ma osobnych kont na każdym z komputerów w laboratorium.
System pozwala w tym miejscu na ponowne uruchomienie komputera albo jego wyłączenie.
Jeżeli chcesz ponownie uruchomić komputer (np. w celu usunięcia procesów obcych użytkowników), wtedy zamiast nazwy konta wpisz reboot. Możesz także nacisnąć kombinację trzech klawiszy Ctrl-Alt-Delete. Nie naciskaj przycisku Reset, bo grozi to uszkodzeniem systemu oraz koniecznością jego ponownej instalacji powodującej znaczne obciążenie serwera i sieci.
Jeżeli chcesz wyłączyć komputer (np. aby włożyć lub wyjąć kieszeń z dyskiem), wtedy zamiast nazwy konta wpisz halt lub down. Możesz także nacisnąć kombinację trzech klawiszy Ctrl-Alt-Insert. Spowoduje to poprawne zamknięcie systemu oraz wyłączenie komputera. Jeżeli okaże się, że komputer nie wyłączy się samoczynnie, wtedy będziesz musiał użyć przycisku Power do wyłączenia zasilania. Możesz to jednak zrobić dopiero po zamknięciu systemu, co sygnalizuje komunikat: Power down. Nie naciskaj przycisku Power wcześniej, bo grozi to uszkodzeniem systemu oraz koniecznością jego ponownej instalacji powodującej znaczne obciążenie serwera i sieci.
Po wpisaniu nazwy konta i poprawnego hasła zostaje wyświetlone następujące menu:
Co chcesz zrobić?
Domyślnie wybrana (podświetlona) jest opcja pierwsza: Uruchomić system X Window (kde). Wybranie jej (poprzez naciśnięcie klawisza Enter), spowoduje uruchomienie programu X Window System, będącego podstawowym środowiskiem graficznym, używanym w systemie Unix. Opis systemu X Window znajduje się dalej.
Standardowym środowiskiem graficznym jest KDE. Użytkownik może to jednak zmienić tworząc w swoim katalogu domowym plik o nazwie: .xsession. Po utworzeniu tego pliku, w menu pojawi się dodatkowa opcja Uruchomić system X Window (.xsession). Więcej informacji na ten temat znajdziesz dalej.
Pozostałe opcje Uruchomić system X Window (...) pozwalają na wybór innego środowiska graficznego bez konieczności zmiany konfiguracji X Window.
Opcja Pracować na konsoli pozwala na pracę w trybie tekstowym. Użytkownik ma do swojej dyspozycji 5 konsol tekstowych o numerach 2 - 6. Pomiędzy konsolami można się przełączać przy użyciu kombinacji klawiszy Ctrl-Alt-Fn, gdzie n jest cyfrą oznaczającą numer konsoli. Konsole dostępne są także w przypadku uruchomienia systemu X Window (jest on uruchamiany na pierwszej wolnej konsoli, a więc tej o numerze 7). Konsola o numerze 1 jest wykorzystywana przez system i pozwala użytkownikowi na zakończenie pracy, ponowne uruchomienie oraz wyłączenie komputera.
Jeżeli na komputerze jest zainstalowany program Windows oraz operator (korzystając ze specjalnego programu) zezwolił na jego uruchomienie, wtedy na ekranie logowania pojawi się stosowna informacja.
Aby uruchomić Windows:
Na ekranie logowania pojawi się wtedy napis:
Komputer mopsnnn gotowy do uruchomienia Windows.
gdzie nnn to numer od 001 do 012 oraz 061 do 125 (numer stanowiska).
Teraz musisz podać nazwę konta i hasło dostępu. Procedura logowania jest bardzo podobna, jak w przypadku logowania się do systemu Linux i została opisana powyżej.
Po krótkich przygotowaniach (obejmujących m. in. sformatowanie partycji swap), komputer zostaje ponownie uruchomiony. Podczas restartu nie naciskaj żadnych klawiszy na klawiaturze. Może to bowiem spowodować uruchomienie Linuksa (zamiast Windows) albo próbę wejścia do programu BIOS Setup łącznie z pytaniem o hasło.
Przed odejściem od komputera użytkownik musi obowiązkowo jawnie zwolnić komputer — nie powinien ani wyłączać zasilania — bo to może zniszczyć system, co będzie wymagało jego odtwarzania, ani zostawiać komputera tak jak jest — bo następny użytkownik może mu "zrobić kawał".
Jeżeli używałeś Linuksa, możesz zakończyć pracę na kilka sposobów:
Jeżeli używałeś Windows, jedynym akceptowanym sposobem zakończenia pracy jest ponowne uruchomienie komputera. W tym celu:
Użycie opcji Zamknij system, Zainstaluj aktualizacje i zamknij system, Stan gotowości, Stan wstrzymania, Wyloguj: i podobnych nie wystarczy! Nie wolno także używać przycisku zasilania.
Jeżeli nie wylogujesz się poprawnie, nie będziesz mógł zalogować się ponownie na innym komputerze!
X Window System uruchamia się po wybraniu odpowiedniej opcji z menu pojawiającego się bezpośrednio po zalogowaniu.
Jeżeli wybierzesz KDE, Gnome, XFCE albo LXDE, będziesz miał do dyspozycji zestaw ikon na pulpicie oraz na pasku zadań, które ułatwiają uruchamianie najczęściej używanych programów. Są to m.in.:
Pozostałe aplikacje można uruchomić za pomocą menu, które możesz otworzyć klikając odpowiednie przyciski na pasku zadań. Układ menu może się różnić w zależności od wybranego środowiska graficznego, ale powinno ono zawierać opcję o nazwie Debian, która daje dostęp do większości interakcyjnych aplikacji zainstalowanych w systemie (opartym na dystrybucji Debian, stąd nazwa).
W odróżnieniu od KDE, Gnome, XFCE i LXDE menedżer okien Olvwm nie oferuje udogodnień w postaci pasków zadań, czy ikon pozwalających na uruchamianie aplikacji, ale za to jest wyjątkowo szybki i stabilny oraz zajmuje mało pamięci.
Podczas startu Olvwm automatycznie uruchamiane są programy Iceweasel i Terminal. Terminal uruchamia się w postaci zminimalizowanej i aby otworzyć jego okienko, musisz dwukrotnie kliknąć jego ikonę (jest podpisana xterm i znajduje się w prawym górnym rogu ekranu).
Inne programy możesz uruchomić za pomocą menu, które w Olvwm otwiera się przy użyciu prawego przycisku myszy.
Wart uwagi jest program Xmixer, który znajdziesz w menu pod pozycją Debian->Applications->Sound->Xmixer, albo możesz uruchomić wpisując w terminalu polecenie xmixer. Program ten służy do regulacji głośności dźwięku — powinieneś go uruchomić przed jakimkolwiek użyciem dźwięku i tak wyregulować głośność by odpowiadała Tobie (gdy masz słuchawki na uszach) i nie przeszkadzała innym. W szczególności niedopuszczalne jest słuchanie dźwięku ze słuchawek np. leżących na biurku — to będzie przeszkadzało innym użytkownikom.
Gdybyś przypadkiem uznał korzystanie z "publicznych" słuchawek za niehigieniczne — przynieś swoje — u operatorów można wypożyczyć odpowiedni przedłużacz, pozwalający wygodnie podłączyć do komputera typowe słuchawki, np. od odtwarzacza MP3.
Jeśli uznasz, że wielkość liter jest za mała (zbyt duża rozdzielczość jak na tę wielkość ekranu), to możesz zmienić rozdzielczość naciskając: Ctrl-Alt-SzaryPlus — wtedy litery będą większe, ale na ekranie będzie wyświetlany tylko fragment ekranu wirtualnego — przewinięcie ekranu uzyskasz przesuwając kursor myszy "za brzeg" ekranu. Nie działa to jednak na komputerach mops101 - mops129. Jeżeli chcesz zmienić rozdzielczość na tych komputerach, musisz użyć programu xrandr.
Zamknięcie X Window uzyskasz wybierając w menu odpowiednią opcję — jednocześnie zwalnia to stanowisko (pod warunkiem, że X Window System został uruchomiony automatycznie po wybraniu jednej z opcji Uruchomić system X Window (...), a nie ręcznie z konsoli tekstowej).
Jeżeli używasz menedżera okien Olvwm i chcesz tylko zmienić kolory, tło czy menu, to zapoznaj się z dokumentacją programu olvwm. W tym celu napisz w terminalu: man olwm i man olvwm.
Jeżeli chcesz zmienić domyślne środowisko graficzne, albo wybrać programy uruchamiane automatycznie przy starcie X Window, wtedy utwórz w swoim katalogu domowym skrypt o nazwie: .xsession (uwaga na kropkę na początku nazwy). Skrypt ten nie musi mieć prawa wykonywania (a więc lepiej, żeby nie miał, dzięki czemu nie zostanie uruchomiony przypadkowo). Aktualnie używany systemowy skrypt (odpowiedzialny za uruchomienie KDE) nosi nazwę /usr/local/bin/xsession-kde.
Jeżeli chcesz mieć pełną kontrolę nad uruchamianiem systemu X Window, to musisz wybrać przy zalogowaniu pracę na konsoli tekstowej. Potem możesz uruchomić X Window ręcznie w dowolny sposób.
Pamiętaj, że wszelkie zmiany w konfiguracji X Window jak i innych programów wprowadzasz na własną odpowiedzialność. Jeżeli coś przestanie działać i nie będziesz umiał tego naprawić, to pozostanie Ci użycie skryptu kasuj-wszystko. Program ten możesz uruchomić nawet wtedy, gdy środowisko graficzne nie działa, wybierając opcję Pracować na konsoli.
Tak, zdarza się że jakiś program pod X Window został tak napisany, że będzie poprawnie działał tylko gdy X Window pracuje w trybie 256 kolorów (8 bpp).
Domyślnie ustawiono wykorzystanie trybu truecolor (24/32 bpp), co oznacza nie tylko wyższą jakość obrazu, ale jest także wygodne dla użytkownika — nie dochodzi do przełączania palety barw przy przechodzeniu pomiędzy okienkami, co jest takie irytujące na tanich X-terminalach. Jednak gdy program wyświetla komunikat dotyczący "colormap" i się nie uruchamia, albo wyraźnie pracuje źle, a koniecznie chcesz z niego korzystać — wtedy musisz uruchomić drugą kopię X Window w trybie 8-bitowego koloru, pisząc w terminalu:
startx -- :1 -depth 8
(w Twojej przeglądarce może to nie być widoczne, ale "--", to dwa znaki minus zapisane jeden za drugim).
Nowa kopia X Window zostanie uruchomiona na pierwszej wolnej konsoli, a więc zapewne będzie to konsola nr 8.
Zainstalowane są polskie fonty w standardzie ISO-8859-2 (aktualnie obowiązującym w Polsce). Z klawiatury można polskie znaki wpisywać z użyciem kombinacji z PrawymAltem.
To oczywiście szeroki temat — są biblioteki wspomagające, itp. — o tym dowiesz się od prowadzącego zajęcia. Jednak zasadniczo idea jest prosta — gdy raz się "zalogujesz" na jednym z komputerów w laboratorium, to wykonując komendę ssh mopsnnn (lub ssh mopsnnn komenda_do_wykonania) uzyskujesz dostęp do komputera mopsnnn — nie jest konieczne powtórne podawanie hasła. A program uruchomiony na innym komputerze może się komunikować z pozostałymi np. z użyciem standardowych mechanizmów sieciowych lub choćby za pośrednictwem połączenia obsługiwanego samą komendą ssh (poprzez standardowe wejście i wyjście programu).
Na wszystkich komputerach masz do dyspozycji wspólny dysk sieciowy (i w ograniczonym zakresie dysk lokalny) — to wraz z możliwością bezpośredniego komunikowania się przez sieć (np. w jednym ze specjalizowanych protokołów służących do zrównoleglania obliczeń) powinno pozwolić na efektywne wykorzystanie laboratorium do obliczeń rozproszonych.
Może się zdarzyć, że wykorzystywanie opisanej powyżej możliwości stanie się źródłem problemów — gdy laboratorium będzie przesadnie obciążane masywnymi obliczeniami. Jeżeli stwierdzisz, że nie odpowiada Ci, że moc Twojego komputera jest wykorzystywana także przez innych, wtedy możesz ponownie uruchomić komputer, aby przerwać wykonywanie się na nim obcych procesów.
Wszystkie nośniki danych wykorzystywane w systemie Linux muszą zostać zamontowane przed użyciem (odczytem lub zapisem), a po użyciu odmontowane (z wyjątkiem niektórych szczególnych operacji, takich jak formatowanie dyskietek, czy nagrywanie płyt).
Odłączenie lub wyjęcie nośnika bez odmontowania grozi utratą danych, ponieważ system dokonuje zapisu z opóźnieniem.
W laboratorium możesz korzystać z następujących nośników:
Pamięci flash USB (pendrive, flash disk) występują w trzech odmianach:
W przypadku pamięci USB-FDD może się zdarzyć, że system zinterpretuje dane znajdujące się na początku urządzenia jako tablicę partycji. Partycje takie w rzeczywistości nie istnieją i próba ich zamontowania może skończyć się nawet zawieszeniem programu mount. W takiej sytuacji pomaga odłączenie pamięci.
Typ pamięci (FDD, HDD albo ZIP) czasami jest podany w instrukcji obsługi. Można go także spróbować określić przy użyciu polecenia /sbin/fdisk -l /dev/sdb, które wyświetla tablicę partycji. Jeżeli wyświetlona tablica partycji wygląda sensownie, np. zawiera jedną partycję typu FAT16 albo FAT32, to mamy do czynienia z pamięcią USB-HDD albo USB-ZIP. Jeżeli wyświetlona tablica partycji zawiera jakieś śmieci, to nośnik ma typ USB-FDD.
Jeżeli pomimo tego nie jesteś w stanie stwierdzić, jakie urządzenie posiadasz, to zacznij od próby zamontowania USB-HDD. Pamięci USB-HDD są prawdopodobnie najczęściej spotykane.
Po zamontowaniu, zawartość nośnika dostępna jest w katalogu podanym w poleceniu mount, a więc np. /media/sdb1.
Po zakończeniu pracy, koniecznie odmontuj nośnik, wykorzystując polecenie umount katalog, czyli np. umount /media/sdb1.
Odłączenie urządzenia bez odmontowania grozi utratą danych, a nawet uszkodzeniem nośnika (uszkodzeniem struktur danych odpowiedzialnych za mechanizm równoważenia zużycia).
Przenośne dyski twarde podłączane przez USB są traktowane przez system tak samo, jak opisane wyżej pamięci USB-HDD (pod warunkiem, że posiadają tablicę partycji).
Aby zamontować partycję dysku, należy użyć polecenia mount /media/sdbn, gdzie n jest cyfrą oznaczającą numer partycji.
Na dysku mogą znajdować się partycje:
Partycje podstawowe oraz rozszerzone oznaczane są liczbami 1 - 4,
natomiast logiczne — od 5 w górę.
Tylko partycje podstawowe oraz logiczne mogą zawierać system plików,
i tylko one mogą być zamontowane.
Listę partycji na dysku możesz wyświetlić poleceniem
/sbin/fdisk -l /dev/sdb.
Jeżeli na dysku masz tylko "jedną" partycję i nie wiesz,
jaki ma ona numer, wtedy najprawdopodobniej jest to numer 1 lub 5.
Po zamontowaniu, zawartość partycji dostępna jest w katalogu podanym w poleceniu mount, a więc np. /media/sdb1.
Po zakończeniu pracy, koniecznie odmontuj partycję, wykorzystując polecenie umount katalog, czyli np. umount /media/sdb1. Jeżeli zamontowałeś kilka partycji, musisz odmontować je wszystkie.
Odłączenie dysku bez odmontowania jego partycji grozi utratą danych.
Po odmontowaniu wszystkich partycji, a przed odłączeniem dysku może być wskazane opróżnienie bufora i zaparkowanie głowic (zwłaszcza dla dysków 2.5"). W tym celu wykonaj następujące polecenia:
sdparm --command=sync /dev/sdb
sdparm --command=stop /dev/sdb
Z obsługą USB w laboratorium wiążą się następujące ograniczenia:
Gdy podłączone urządzenie otrzyma inną nazwę niż /dev/sdb, wtedy musisz odpowiednio zmodyfikować powyższe polecenia!
Płytę CD lub DVD możesz zamontować poleceniem mount /media/cdrom.
Po zamontowaniu, zawartość płyty dostępna jest w katalogu /media/cdrom.
Po zakończeniu pracy powinieneś odmontować płytę, wykorzystując polecenie umount /media/cdrom. Jeżeli tego nie zrobisz, nie uda Ci się wysunąć płyty z napędu.
Płyt muzycznych (CD-DA) nie da się zamontować. Do ich słuchania potrzebny jest odpowiedni program np. xplaycd albo audacious.
Na komputerach wyposażonych w nagrywarki istnieje możliwość zapisywania danych na płytach CD-R/RW i DVD+-R/RW/RAM. Możesz wykorzystać do tego program K3B (dostępny z menu). Podczas zapisu płyta nie powinna być zamontowana.
Jeżeli chcesz mieć pełną kontrolę nad procesem nagrywania płyt, możesz skorzystać z następujących programów: genisoimage (mkisofs), wodim (cdrecord), cdrdao i growisofs.
Aby skorzystać z dyskietki użyj polecenia mount /media/floppy.
Po zamontowaniu, zawartość dyskietki dostępna jest w katalogu /media/floppy.
Po zakończeniu pracy, koniecznie odmontuj dyskietkę, wykorzystując polecenie umount /media/floppy.
Wyjęcie dyskietki bez odmontowania grozi utratą danych.
Dyskietkę możesz sformatować komendą superformat /dev/fd0. Powinieneś ją wcześniej odmontować.
Na komputerach wyposażonych w kieszenie na dysk istnieje możliwość podłączenia dysku 3.5" PATA (IDE) w odpowiedniej kieszeni.
Dysk włożony do kieszeni musi być skonfigurowany jako master, a wszelkie operacje z kieszenią wolno wykonywać tylko przy wyłączonym komputerze.
Aby zamontować partycję dysku, należy użyć polecenia mount /media/sdbn, gdzie n jest cyfrą oznaczającą numer partycji.
Po zamontowaniu, zawartość partycji dostępna jest w katalogu podanym w poleceniu mount, a więc np. /media/sdb1.
Po zakończeniu pracy, koniecznie odmontuj partycję, wykorzystując polecenie umount katalog, czyli np. umount /media/sdb1. Jeżeli zamontowałeś kilka partycji, musisz odmontować je wszystkie.
Odłączenie dysku bez odmontowania jego partycji grozi utratą danych. Podłączanie lub odłączanie dysku bez wyłączenia komputera grozi uszkodzeniem dysku lub kontrolera na płycie głównej.
Zamiast ręcznego odmontowywania partycji, możesz wykorzystać fakt, że wszystkie partycje zostają odmontowane automatycznie podczas zamykania systemu. Musisz zamknąć system, aby wyłączyć komputer, ponieważ... wszelkie operacje z kieszenią wolno wykonywać tylko przy wyłączonym komputerze.
W swoim katalogu domowym (ang. home directory) masz ograniczoną ilość dostępnego miejsca (quota), a przecież czasem zdarza się, że trzeba "na chwilę" gdzieś zapisać coś dużego (np. obrabiane pliki graficzne) — wtedy możesz do tego celu wykorzystać katalog /tmp.
Zawartość katalogu /tmp jest jednak kasowana bardzo często: zarówno podczas logowania się, jak też i wylogowywania się użytkownika. Dzięki temu nie zostają tam śmieci mogące uniemożliwić lub utrudnić działanie niektórych programów korzystających z katalogu /tmp.
Dlatego została utworzona specjalna partycja, zamontowana w katalogu /mnt/big, której zawartość kasowana jest tylko w wyjątkowych przypadkach (opisanych w pliku /mnt/big/czytaj-to.txt). Tam można w miarę bezpiecznie trzymać swoje pliki.
Wolne miejsce na wszystkich dyskach (lokalnych, sieciowych, przenośnych)
możesz sprawdzić poleceniem df.
Wolne miejsce w katalogu /mnt/big możesz sprawdzić poleceniem
df /mnt/big.
Więcej informacji na temat dysków w laboratorium znajdziesz wyżej.
Stworzenie swojej strony WWW to doskonały sposób na oswojenie się z możliwościami Internetu — prawdopodobnie prowadzący zajęcia jakoś wiążące się z Internetem będzie Cię do tego zachęcał. Aby stworzyć stronę, w swoim katalogu domowym (home directory) powinieneś utworzyć podkatalog public_html — gdy to zrobisz i utworzysz tam odpowiednie pliki (w szczególności index.html) — to będą one widoczne przez WWW jako: http://mops.uci.agh.edu.pl/~nazwa_konta/
Pamiętaj tylko by:
Do edycji plików HTML w obrębie swojej strony możesz użyć zwykłego edytora, jednak zwłaszcza dla początkujących polecałbym wykorzystanie edytora stron WWW, takiego jak Quanta albo Bluefish.
Serwer MOPS obsługuje wyłącznie strony statyczne. Nie można używać mechanizmów takich jak CGI, SSI czy też PHP. Takich ograniczeń nie ma na serwerze STUDENT.
Popularnym sposobem na marnotrawienie miejsca na dysku i zapychanie łącz jest wstawienie do WWW efektownej grafiki, zdjęć czy dźwięku. Jednakże często dzięki stosowanym z umiarem takim środkom wyrazu strona znacznie zyskuje na przejrzystości i atrakcyjności wizualnej.
W UCI, w sali 511, udostępnia się studentom i pracownikom AGH skaner, z tym że:
Aby skorzystać z poczty elektronicznej potrzebujesz programu pocztowego.
Zalecanym programem tego typu jest Pine. Aby go uruchomić, otwórz terminal i wpisz polecenie pine. Po uruchomieniu, program wyświetla menu zawierające listę opcji:
Dwie dolne linijki okna programu Pine zawierają listę klawiszy lub ich kombinacji, aktywnych w danym momencie. Przykładowo, po wybraniu opcji COMPOSE MESSAGE i napisaniu wiadomości, można ją wysłać używając kombinacji klawiszy ^X, czyli Ctrl-X.
Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej o możliwościach programu Pine to przeczytaj jego przetłumaczony opis.
Innymi programami pocztowymi zainstalowanymi w laboratorium i na serwerze Mops są: mutt i mail. Ich opis znajdziesz wykorzystując polecenie man.
Opisane powyżej programy można uruchomić na komputerach w laboratorium, wpisując ich nazwy w terminalu.
Powyższe programy działają w trybie tekstowym. Dostępne są także programy pocztowe działające w trybie graficznym:
Na stronie http://mops.uci.agh.edu.pl/mail/ znajduje się opis konfiguracji przykładowego programu pocztowego.
Adobe Flash Player jest zainstalowany w katalogu /opt/flash. Aby go uaktywnić należy wykonać następujące polecenia:
mkdir -p $HOME/.mozilla/plugins
ln -sf /opt/flash/libflashplayer.so $HOME/.mozilla/plugins
Aktualnie działające przeglądarki WWW mogą wymagać ponownego uruchomienia, natomiast Konqueror naciśnięcia przycisku o nazwie Znajdź nowe wtyczki, którego trzeba sobie poszukać w konfiguracji.
Nie sposób wymienić :-)
Jeżeli chcesz zobaczyć pełną listę programów, które możesz uruchomić, to naciśnij dwukrotnie klawisz Tab na konsoli, albo w terminalu.
Wyświetlone programy pochodzą z prawie 3 tysięcy zainstalowanych pakietów dystrybucji Debian. Listę takich pakietów, wraz z jednolinijkowym opisem (po angielsku), możesz wyświetlić przy pomocy polecenia dpkg -l | less. Dużo więcej informacji o pakietach możesz uzyskać uruchamiając specjalne programy do zarządzania pakietami: dselect, aptitude albo kpackage.
Listę wszystkich zainstalowanych pakietów wraz z angielskimi opisami możesz także znaleźć w tym pliku (dostępnym tylko z sieci AGH).
Nie zapominaj o menu, a zwłaszcza o opcji Debian. Tam znajdziesz prawie wszystkie zainstalowane interakcyjne aplikacje.
Gdy nie wiesz jak jakaś komenda działa — pamiętaj o poleceniu man — wpisując man komenda, dostaniesz opis działania tej komendy.
Niekiedy angielska wersja podręcznika zawiera więcej informacji. Stronę podręcznika w języku angielskim możesz wyświetlić przy użyciu polecenia en man komenda.
Bardziej dokładny opis możesz przeczytać za pomocą polecenia info komenda.
Często też jakiś opis dostaniesz uruchamiając komendę z parametrem --help. A jeśli nie wiesz jak coś zrobić? jeśli nie wiesz jakiej komendy użyć? — użyj polecenia apropos — odnajdzie Ci komendy, które mogą Cię interesować (a których działania nauczysz się korzystając z polecenia man).
Dystrybucja Debian składa się z pakietów, a każdy pakiet posiada dokumentację znajdującą się w katalogu /usr/share/doc/nazwa-pakietu. Jak poznać nazwę pakietu? Najpierw musisz określić ścieżkę dostępu do interesującego Cię polecenia. W tym celu napisz: which polecenie. Potem wystarczy przeszukać bazę danych z informacjami o zainstalowanych pakietach: dlocate ścieżka.
Jeśli to nie pomoże, to pamiętaj, że na temat Uniksa, X Window, sieci, itp. ukazało się w Polsce już naprawdę sporo książek — przeczytaj coś, jeśli chcesz popracować w tym laboratorium trochę bardziej fachowo.
W przypadku napotkania jakichś bardziej specjalistycznych problemów pamiętaj o newsach (program Icedove albo rtin) — korzystają z nich miliony użytkowników, w tym tysiące w Polsce (tzw. newsgroups, gdzie rozmawia się tylko po polsku jest już ponad 400) i bardzo często właśnie na newsach najszybciej znajdziesz odpowiedź na trapiące Cię pytanie. Pamiętaj jedynie by pytać się z sensem — krótko i tak by czytający nie musieli się domyślać o co Ci chodzi.
W przypadku problemów możesz też zwrócić się do administratora systemu — najlepiej za pomocą poczty elektronicznej — adres znajdziesz na winietce startowej systemu (jest widoczny podczas logowania się w laboratorium). A jeśli faktycznie potrzebujesz pomocy natychmiast, to przyjdź do pokoju 417 albo zadzwoń (tel. (0)-12-617-28-85).
I jeszcze raz pamiętaj — gdy system zachowuje się nieprawidłowo, lub tylko tak Ci się wydaje, to zgłoś to koniecznie operatorowi — on zdecyduje czy w tej sytuacji konieczne jest przeinstalowanie systemu (co potrwa około 15 minut).
Tomasz Pałac
na podstawie tekstu
przygotowanego przez
Jarosława Strzałkowskiego
Uczelniane Centrum Informatyki AGH
styczeń 2010